Haqqı almaq üçün xərclənən vəsaitin alınması
İnsan öz haqqını almaq üçün xərclədiyi vəsaiti qasibdən ala bilərmi?
Böyük məbləğdə vəsait xərcləməyibsə, ehtiyat budur ki, almasın.
Qazının qeyri-qanuni əlaqələrə dair axtarış aparması
Bəzən bir qızla oğlan arasında baş verən qeyri-qanuni əlaqələr barəsində məlumat verilir, amma onlar üçün iş açılandan sonra tərəflər hər hansı bir əlaqənin olmasını inkar edirlər və ya cismi (bədənlə) əlaqə və təmasa etiraf etsələr də, cinsi yaxınlığı inkar edirlər. Bu halda qazı vəziyyətin aydınlaşması üçün ekspert həkimin yanına göndərir və həkim qızın ön və arxa cinsi üzvlərini müayinə edir. Sual budur ki: 1) Qızın müayinə üçün (kişi və ya qadın) ekspert həkimə göndərilməsi lazımdırmı? Əgər qızın ailəsi özlərinin nigarançılıqlarını bildirərək qızın müayinə olunmasını istəsələr, onda necə?2) Həkimin qərarı hökmdə təsir qoya bilərmi? Əgər ekspert qızın ön və arxa cinsi orqanlarına bərk cismin dəydiyi barədə hesabat versə, amma (nəyin dəyməsi) aydın şəkildə məlum olmasa, onda necə?
a) Belə məsələlərdə axtarış aparmaq qazının vəzifəsi deyil və müayinə etmək caiz deyil. Yalnız zəruri halları bundan müstəsnadır. b) Yuxarıda fərz olunan halda ekspertin qərarı təklikdə kifayət etmir.
Bir qazının çıxardığı hökmün başqa qazı tərəfindən ləğv edilməsi
Bir qazı başqa bir qazının hökmünü ləğv edə (qüvvədən sala) bilərmi? Bu iş caiz deyilsə, ölkənin Ali məhkəməsi tərəfindən bir qazının qərarını pozmaq üçün hansı yol vardır?
“Birinci dərəcəli ünvanlar” baxımından cinayət işlərinə yenidən baxmaq üçün təkcə çıxış yolu budur: birinci mərhələdə olan qazılara göstəriş verilməlidir ki, mühüm məsələlərin (məsələn, qətl hadisələrində, mühüm mülki məsələlərdə və s.) ilkin mərhələsində qəti qərar çıxarmasınlar və yalnız öz məşvərət yönlü nəzər və məsləhətlərini qeyd etsinlər. Başqa sözlə, belə məsələlərdə hökm vermək (qərar çıxarmaq) onların qəzavət hüquqları dairəsindən xaricdir. Bununla da işlərə yenidən baxmaq üçün şərait yaranacaq və ikinci hakim cinayət işi üzrə bütün lazımi işləri apara, əlavə olaraq, birinci qazının məsləhətlərindən də istifadə edə biləcəkdir. Əlbəttə, bu, şikayət edən tərəflərin işə yenidən baxılmasını tələb etdikləri hallardadır. Amma əgər onlar işə yenidən baxılmasını tələb etməsələr, birinci qazı qəti qərar çıxara bilər. (Yəni bu halda hökm inşa etmək hüququna malikdir.)
Alış-veriş müəssisəsinə zəhmət haqq ödəmək
Mənim daşınmaz əmlak alış-verişi üçün müəssisəm var. Bir bir müddət öncə cənab Zeyd öz qardaşına mənzil almaq üçün müəssisəyə müraciət etdi. Mən satılan mənzili ona və möhtərəm qardaşına göstərdim və o mənzilə baxıb onu bəyəndi. Az bir müddətdən sonra satıcı və alıcı müəssisəyə müraciət etmədən müqavilə bağlayıb mənzili müamilə etdilər. Hal-hazırda müştəri adı ilə müraciət edən bu iki qardaş mənim haqqımı verməkdən boyun qaçırırlar. Sualım budur ki, şəriətə əsasən onlar müqaviləni bağlamaq üçün müəssisəni xəbərdar etməli və mənim zəhmət haqqımı verməli idilərmi? (Yeri gəlmişkən, biz də rüsum ödəməliyik. Əgər ev göstərdiyimiz hər kəs özü gedib müqavilə bağlasa, bizim xərclər haradan təmin olunmalıdır?)
Şəriət baxımından, müəssisə sahibinin haqqını ödəməlidirlər və bu işlə onun haqqını tapdalamağa haqları yoxdur.
Dövlətin torpaq sahələrinin əsil sahiblərindən razılıq almaq
Mən şəhər torpaq idarəsindən bir qədər torpaq sahəsi almışam. Lakin deyilir ki, bu torpaq sahəsinin bir hissəsi bəzi şəxslərin torpağı olmuşdur və hal-hazırda bilmirəm ki, sahibi bu təsərrüfə razıdır ya yox. Bu istiqamətdə bizim vəzifəmiz nədir? Sahibinin razılığını məlum etmək lazımdırmı?
Sahibinin razılığını hər hansı bir yolla əldə edin.
Ruhani olan yerdə qeyri-ruhaninin imaməti
Məscidin daimi imamı ruhani deyil. Əgər bir ruhani təsadüfən o məscidə getsə və imam camaat olmaq istəsə, qeyri-ruhani olan daimi imam camaatdan icazə almalıdır? Ruhani olan yerdə qeyri-ruhani imam camaat ola bilərmi?
İcazə almaq lazım (vacib) deyil, lakin bu iş (icazə almaq) mömin əxlaqına daha yaxındır. Amma ruhani şəxslər olan yerdə qeyri-ruhaninin imaməti işkalsız deyil.
Dəstəmazda qarşıya çıxan maneələrin hökmü
Aşağıdakılar dəstəmaz üçün maneə sayılırmı və dəstəmazdan qabaq onları aradan aparmaq lazımdırmı? 1) Neftin ləkəsi ki, su ilə yuyandan sonra əldə qalır və kamil şəkildə aradan getmir. 2) Bəzi yeyinti məhsullarının dəriyə sürtülməsi nəticəsində əldə qalan rəng. Məsələn, qoz qabığının ləkəsi. Hansı ki, bir müddət sonra aradan gedir. 3) Sement və gips ləkəsi. 4) Diyircəkli və ya mürəkkəbli qələmlə dəstəmaz üzvlərinə xətt çəkilərsə. 5) Əllər elə maneəyə bulaşmışdır ki, nəcis deyil lakin gec (məsələn, 10 günə) aradan gedir.
Əgər bu şeylərdən suyun dəriyə çatmasına mane olan maddə əlin üzərində qalmasa, hərçənd rəngi və ya yağı qalsa belə dəstəmaz üçün maneçilik yaratmır. Lakin suyun dəriyə çatmasına maneçilik törədərsə və onu hələlik aradan aparmaq mümkün olmasa, cəbirə dəstəmazının hökmlərinə uyğun əməl etməlidir.
Sahibinin razılığı olmadan torpaq sahəsinin hökumət tərəfindən satın alınması
“Zəminşəhri” və ya digər orqanların əkinçilərin razılığı olmadan əkin sahələrini onlardan (zorla) almasının hökmü nədir?
Kiminsə şəri mülkiyyətini razılığı olmadan ondan almağa heç bir kəsin haqqı yoxdur. Müamilə edilməsi fərzində də məbləğ iki tərəfin razılığı ilə təyin olunmalıdır. Əgər zorla alsalar o torpaqlar qəsbidir. Orada namaz qılmağın işkalı var. Hər vaxt zərurət, müsəlmanların məsləhəti üçün bir mülkü sahibindən almağı tələb edərsə, onunla razılaşmaq lazımdır və ya heç olmazsa, günün ədalətli qiymətini ödəməlidirlər. Əgər bir mülkün sahibinin kim olmasında ixtilaf varsa, şəriət baxımından səlahiyyətli məhkəmələrə müraciət etmək lazımdır.
Zinət və bəzəyi örtmək
Qadının bəzəyi olsa (əlində nişan halqası və ya üzük olsa, yaxud da üzünü bəzəmiş olsa), üz və əllərini örtməsi vacibdirmi?
Halqa və üzük taxmasının maneəsi yoxdur, lakin bəzənməsi işkallıdır.
Qəsb müddəti üçün kirayə haqqı ödəmək
Qasibin, qəsb etdiyi maldan əl çəkməkdən (onu sahibinə qaytarmaqdan) əlavə mal sahibi qarşısında hansısa bir vəzifəsi vardırmı?
Qasib qəsb müddəti ərzində onun icarə pulunu da mütəxəssislərin müəyyən etdiklərinə uyğun olaraq ödəməlidir.
Pozmaq ixtiyarı olmadan müamiləni pozmaq
Bir şəxs digərinə bir Quran satmış və bir müddətdən sonra gəlib deyir ki, o əlyazma nüsxəsidir və mən (alverdə) zərər etmişəm. Alıcıya onu qaytarmaq lazımdırmı?
Əgər fəsx etmə haqlarından biri ona şamil olursa, məsələn, ğəbn ixtiyarı, eyb ixtiyarı və sair, bu halda poza bilər, qeyri-halda pozmağa haqqı yoxdur.
Əmlakın qüsurlu olduğu halda müamilənin pozulması
Bir şəxs mənzilini 2 milyon tümənə satmış və özü üçün müamiləni pozmağa ixtiyar nəzərdə tutmamış, sənədləşdirmək üçün bələdiyyə idarəsinə müraciət etmişdir. Bələdiyyənin eksperti binanın yuxarı mərtəbəsində artıq hissəyə görə 40 min tümən məbləğində cərimə yazmış və balkonun sökülməsinə dair göstəriş vermişdir. Balkonu sökməklə onun üstündə yerləşən, yuxarı mərtəbədəki otağın 1 metri də söküləcəkdir. Bələdiyyə idarəsi satıcıya demişdir ki, balkon sökülmədən sənədin rəsmiləşdirilməsinə icazə verilməyəcəkdir, lakin özün orada yaşasan, cərimə ilə, balkonu və yuxarıdakı otağın bir hissəsini sökməklə işimiz olmayacaqdır. İndi satıcı cəriməni ödəməli, balkonu və onun yuxarısındakı otağın bir metrini sökməli və mənzili danışılan qiymətdən az qiymətə alıcının istifadəsinə verməlidir, yoxsa burada “la zərər” qaydası icra olunur və bu zərəri satıcıdan kənarlaşdırır, belə ki, satıcının müamiləni pozmağa və alıcının pulunu qaytarmağa haqqı var? Xahiş edirik, cavab verəsiniz.
Əgər satıcı mülkü notariat kontorunda təhvil verməyi öhdəliyinə götürmüşdürsə, öz öhdəliyinə əməl etməli və ona dəyən zərəri qəbul etməlidir. Sonra qiymət arasındakı fərqi müştəriyə qaytarmalıdır. Müştəri də qiymət fərqini qəbul etməklə müamiləni pozmaq arasında ixtiyar sahibidir.
Qeyri-ruhaninin imaməti
Kənd camaatı mənə, camaat namazında imam olmağı təklif edirlər ki, ruhani olmayanda camaat namazı qılınsın. Təbliğ üçün bu kəndə gələn ruhanilər də həmin təklifi etmişlər. Lakin mən gözlərimin zəif görməsinə görə ehtiyat edirəm. İcazə verirsinizsə bu məsuliyyəti üzərimə götürərdim.
Camaat sizin ədalətinizə inanırsa, qiraətiniz də səhihdirsə, habelə camaat namazını qılmaq üçün ruhani yoxdursa, imam camaat ola bilərsiniz.
Qatilin qisas hökmündən bixəbərliyi
Qatil hökmü bilmədiyini və qəsdən adam öldürmənin cəzasının qisas olduğundan xəbərsiz olduğunu iddia etsə, bu iddia da məhkəmənin rəyinə görə həqiqətə yaxın sayılsa və doğru olması ehtimalı da mövcud olsa, qisas hökmünü tətbiq etməkdə təsiri olacaqmı?
Qisas hökmünü bilməməyin qisas hökmünü icra edib-etməməkdə heç bir təsiri yoxdur.
