Dövlət əmlakının məchulul-malik olmaması
Dövlət əmlakı sizin nəzərinizdə məchulul-malik (sahibi məlum olmayan) hökmündədirmi?
Məchulul-malik hökmündə deyil. Əmlak dövlətindir, ayrı-ayrı şəxslərin deyil.
Qazı tərəfindən qadına verilən talaq
Əgər kişi öz arvadının həyatını çətinləşdirib gününü qara edirsə və talaq verməyə də razı olmursa, hansı şəraitdə qazı bu qadının talağını verə bilər?
Onların arasındakı mübahisə həddindən artıq çətin və dözülməz məşəqqətə səbəb olana qədər böyüsə və ər şəxsən talaq verməkdən boyun qaçırsa bu halda talaq vermək qazıya caizdir və qazınin verdiyi talaq ricidir. Lakin (talaq fikrindən) qayıdandan sonra yenə də bir-birləri ilə yola getməsələr, yenidən talaq verəcəkdir. Belə ki, bu talaq üçüncü dəfə veriləndə “bain” talağına çevriləcəkdir.
Başqalarının irs payı ilə həccə getmək
Varislərdən bəziləri digər varislərin səhmini vermədən (yəni, irsə bütövlükdə sahib çıxmaqla) həccə getsələr, həclərinin hökmü necə olacaqdır? Onlarla sileye-rəhim (əlaqə saxlamaq, görüşlərinə getmək) etməyin hökmü nədir?
Əgər varislərdən bəzilərinin səhmləri verilməsə və digərlərinin əmlakında muşa halında (müştərək, bölünməyən) qalıbsa, ondan istifadə etmək haramdır. Habelə əgər həmin vəsaitlə həccə getsələr, ehram paltarını və qurbanlığı ondan tədarük görsələr, onların həccinin də işkalı var və nə qədər ki, başqalarının irs payını verməyiblər, o mal qəsbi malın hökmündədir. Bu şəxslərlə sileyi-rəhim etmək, onların haram işə qarşı cürət və cəsarətlərinin çoxalmasına səbəb olarsa, caiz deyil. Əgər sileyi-rəhim etməmək (onların) pis işlərdən çəkinməsinə səbəb olacaqsa, vacibdir. Amma əgər sileyi-rəhim etmək və ya etməməyin onların pis işlərdən çəkinməsinə heç bir təsiri olmayacaqsa, sileyi-rəhimi tərk etmək olmaz.
Məkkə və Mədinədə müsafirin namazı
Müsafir, Məkkə və Mədinənin qədim və yeni salınmış məhəllələrində, məsələn, Məscidun-Nəbidə və Məscidul-Həramda (namazı) qəsr və tamam qılmaq arasında ixtiyar sahibidir, yoxsa mütləq qəsr qılmalıdır?
Müsafirlər Məkkə və Mədinədə öz namazlarını Məscidul-Həramda və Məscidun-Nəbidə, hətta Məkkə və Mədinə şəhərlərinin hər yerində tamam və qəsr qılmaqda ixtiyar sahibidirlər və namazı tamam qılmaq daha fəzilətlidir. Qədim və indiki Məkkə və Mədinə arasında heç bir fərq yoxdur.
Xüms hesabı olmayan şəxslərin həcci
Bəzi şəxslər ömürlərinin əvvəlindən Məhəmməd və Ali Məhəmməd (s) xümsünə dair hesab-kitab aparmır və həmin vəziyyətdə təməttö həccinə və müfrədə ümrəyə gedirlər. Onların həclərinin hökmü necədir?
Onların ehram və qurbanlıqlarının pulu ondan olmasa, səhihdir. Əks halda işkalı var və hər bir halda günah etmişdir.
İnsanın təvafda sünnətsiz olması
İnsanın sünnət olunması təvafda şərtdir. Buna əsasən, əgər bir şəxs naqis şəkildə sünnət edilmişdirsə, yəni alətinin başı tamamilə deyil, az hissəsi (dəridən) çıxmışdır və nuuz halında (fəal, təhrik olan zaman) kamil şəkildə çıxır. Bu şəxs sünnət olunmuş sayılırmı və təvafı səhih olacaqmı? Əgər sünnət olunmuş sayılmırsa, təvaf üçün o şəxsə ikinci dəfə sünnət etmək lazımdırsa və o isə yaşının çox olduğuna görə sünnət etməyə xəcalət çəkirsə, təvafla əlaqədar vəzifəsi nədir?
Ehtiyat vacib budur ki, təvafı və onun namazını, habelə səyi də sünnət edəndən sonra yenidən yerinə yetirsin. Belə məsələlərdə utanmağın mənası yoxdur. O, gizli şəkildə həkimə müraciət və sünnət etdirə bilər. Lakin bu halda talaq verməyin eybi yoxdur.
Atanın uşağı tərbiyə etmək hüququnun götürülməsi
Əgər uşağı saxlamaq (hizanət) hüququna əməl etmək, digərinin həddən artıq məşəqqətə düşməsinə səbəb olarsa, məsələn, uşağı iki ildən sonra anasından alıb ataya təhvil verməyin, onun dözülməz bir məşəqqətə düşməsinə səbəb olarsa, – bu məşəqqət adətən analara aid olan ayrılıq dərdinin üstünə əlavə olur – yaxud da uşağı saxlamaq hüququna əməl etmək əxlaqi problem və fəsada səbəb olarsa və uşağın əxlaqsızlığa düşmək (tərbiyəsiz böyümək) təhlükəsi yaranarsa, bu halda uşağı saxlamaq hüququ yenə də öz qüvvəsindədir, yoxsa məşəqqət və fəsad hökmü ilə qüvvədən düşəcəkdir?
Şəriət hakimi uşağın atasının yanında qalacağı təqdirdə fəsad və pozğunluqla üzləşəcəyini müəyyən etsə, onun uşağı saxlamaq hüququ öz qüvvəsindən düşəcəkdir.
İxtilaflı məsələlərdə əksəriyyətin nəzərinə əməl etmək
Risalələrdə yazılmışdır ki, ələm müctəhidə təqlid olunmalıdır. Müctəhidlər arasında ələm şəxsi təyin etmək elm əhli və (fiqh elmində) təcrübəli ekspertlər üçün çətin, avam camaat üçün isə qeyri-mümkün olmasını nəzərə alsaq, ixtilaflı məsələlərdə konkret bir nəfərə təqlid etmək yerinə əksəriyyətin nəzərini əməl üçün meyar götürmək olarmı?
Əksəriyyətin rəyi kifayət deyil. Əgər ələm sübuta yetibsə, ixtilaflı məsələlərdə ona təqlid etmək lazımdır. Sübuta yetməyibsə camaat (hansı bir müctəhidə təqlid etməkdə) ixtiyar sahibidir.
Talaq şübhəli olan hallarda nəfəqə
Bir şəxs öz arvadına ixtiyar verib ki, onun tərəfindən bir nəfəri talaq üçün vəkil tutsun. Müəyyən vaxt keçsə də, qadın onu talağın oxunub oxunmadığından xəbərdar etməyib. Bu müddətdə nəfəqə vermək ərə vacibdirmi? Ər bu qadını öz arvadı olaraq qəbul edə bilərmi?
Nə qədər ki, talağın oxunması şəklidir, qadın onun arvadı hökmündədir.
Yaxınlığa razı olmayan qadının talağı
Mənim həyat yoldaşın İslam hökmlərinə qarşı laqeyddir və yaxınlıq etməyə razı olmur. Hal-hazırda o bakirədir. Mən ona talaq verə bilərəmmi? Onun talağı hansı növdəndir və mehriyyəsinin hökmü necədir?
Yaxşı olar ki, bir müddət ona qarşı səbir və təmkinlə yanaşasınız, ona öyüd-nəsihət verəsiniz və mehr-məhəbbətinizi ona göstərəsiniz. Bəlkə bu yolla onun rəftar və davranışı dəyişdi və iş talaqla nəticələnmədi. Vacib və haram olmayan əməllərlə bağlı çox da tələbkarlıq etməyin. Müsbət nəticə əldə etməsəniz, ondan ayrıla bilərsiniz. Yazdığınız kimi bu qadın naşizə (inadkar, sözə baxmayan) və bakirədirsə, nəfəqə almaq haqqı yoxdur. Əgər talaq almaq istəsə, talağı xül’idir: mehriyyəni və bu kimi bir şey bağışlamaqdan başqa, habelə, ərin razılığından başqa yolla mümkün olan deyil.
Aylıq adət görməyən qadının iddəsi
Əgər qadın uşağa süd verdiyinə görə aylıq adət görmürsə, onun talaq alarkən vəzifəsi nədir?
Axırıncı yaxınlıqdan sonra üç ay gözləməli, sonra talaq siğəsi icra olunmalı, sonra isə üç ay iddə saxlamalıdır.
Naməhrəmin iynə vurması
Qadının naməhrəm kişiyə iynə vurdurması şəriət baxımından necədir?
Zərurəti olmayan halda caiz deyil.
Yeni məsələlərdə diri müctəhidə təqlid olunması
Mən Həzrət Ayətullah əl-uzma Ərakiyə (rizvanullah taala ələyh) təqlid edirdim. Vəfatından sonra sizin fitvanızla ona təqliddə qaldım. Qarşıya çıxan yeni məsələlərin cavabını mütləq sizdən soruşmalıyam, yoxsa başqa müctəhidlərə də müraciət edə bilərəm? Sizdən bir neçə sual soruşduğum və onların bəzilərinə əməl etdiyim təqdirdə, başqa bir kəsə müraciət etsəm, həmin sualları ondan da soruşa bilərəmmi?
Bizə müraciət etdiyiniz təqdirdə yeni məsələləri bizdən soruşmalısınız.
Müctəhidin cəmiyyətin gündəlik məsələlərindən xəbərsizliyi
Cəmiyyətin müasir dövrdə tələblərindən, ölkənin daxili və xarici siyasətindən xəbəri olmayan, lakin risalədə deyilən şərtlərə malik olan müctəhidə təqlid caizdir?
Caizdir. Bu şərtlə ki, onun verdiyi fitvalar islam cəmiyyətində məfsədəyə və hərc-mərcliyə səbəb olmasın.
