Evlənmək üçün istixarə açmaq
Qızın elçilərinə cavab vermək üçün istixarə etməyin bir eybi varmı?
Əgər lazımi araşdırma və məşvərətdən sonra problem həll olmasa, istixarədən istifadə etmək olar.
Sinif otağında hicaba riayət etməyin lazımlığı
Lövhədə yazı yazdığı zaman qadının şəriətdə icazə verilən miqdardan artıq görünən üzünə, saçlarına və əllərinə baxmağın hökmü nədir? (Təbii ki, müəllimin başa salmağı və tələbələrin başa düşmələri üçün.)
Hicaba elə riayət olunmalıdır ki, üz və əllərdən artıq (miqdar) görünməsin.
Nəzirin sərf olunma yerlərinin dəyişdirilməsi
Bir şəxs bir neçə il bundan öncə nəzir etmişdir ki, onun istəyi yerinə yetəcəyi təqdirdə öz ümumi hamamından əldə etdiyi gəlirinin bir qismini Əmirəl-möminin Əliyə (əleyhissəlam) vəqf etsin və mübarək Ramazan ayının 19, 20, 21-ci gecələrində iftar süfrəsi versin. O, neçə-neçə illər bu üç gecədə iftar süfrəsi vermişdir, bir halda ki, bu yemək həqiqi sahiblərinə və ehtiyacı olanlara çatmamışdır. Bundan əlavə, nəzir edən şəxs də öz nəziri üçün siğə oxuduğunu və ya onu dildə dediyini dəqiq bilmir. Bütün bunları nəzərə almaqla, icazə verirsinizmi ki, bu iş ümumxalq mənfəətli işlərdə xərclənsin? Məsələn, imkansız oğlan və qızların evlənməsi üçün verilsin və ya eyni miqdarda yemək quru (xam) şəkildə fəqir camaat arasında paylansın, yaxud da pul bütövlükdə İmdad Komitəsinə təhvil verilsin. Pulun miqdarı təxminən 100 min tüməndir. Xahiş edirik ki, bizə yol göstərəsiniz.
Əgər nəzir siğəsini, hətta Fars dilində olsa belə, oxumuşdursa, onu dəyişdirmək caiz deyil. Lakin əgər oxumamışdırsa, dəyişməyin maneəsi yoxdur.
Məscid ərazisindən idman fəaliyyətləri üçün istifadə etmək
Məscidin ərazisindən (məsələn, həyət, zirzəmi və s.) dini təlimlərlə (Quran təlimi, əhkam və əqaid) yanaşı, sağlam mədəni fəaliyyətlər üçün tennis stolu gətirməyin hökmü nədir?
Yuxarıda sözü gedən avadanlıqdan məscidin şəbistanında və fəzasında istifadə etmək caiz deyil. Amma əgər məsciddə kitabxana və ya mədəni-maarif fəaliyyətlər üçün salon tikilmişdirsə, bu kimi işlər üçün onun fəzasından istifadə etmək olar.
Zəruri hallarda nəziri nəzərdə tutulmuş yerdən başqasında yerinə yetirmək
Bir şəxs Beytullahil-hərama (Kəbəyə) gedəcəyi təqdirdə qızıl navalçanın altında Quranı bir dəfə xətm edəcəyini nəzir etmişdir. Lakin ora gedəndən sonra təmir işlərinə görə o məkanda Quran oxumaq mümkün olmasa, onun vəzifəsi nədir?
Ehtiyat vacib budur ki, Məscidül-həramın oraya yaxın olan digər bir yerində bu işi yerinə yetirsin.
Hücum edən əsgərdən özünü müdafiə
İraqın təcavüzkar ordusu Küveyti işğal edərkən başıma bir hadisə gəldi. Hadisə belə baş vermişdi: Küveytin işğal olunmasının səkkizinci günü evə qayıdarkən bir İraq əsgərini evdə balaca qardaşımın yanında gördüm. Ondan soruşdum ki, bu şəxs kimdir. Dedi: “Küveyt xalqını qıran İraq əsgərlərindən biridir.” Lakin mən onun sözünə əhəmiyyət verməyib başqa otağa keçdim və namaz qılmağa başladım. Bu an, o əsgər odlu silahla onu vurdu və bədənindən qan axmağa başladı. Lakin hələ yerə yıxılmamışdı ki, mən özümün və ailəmin canını qorumaq üçün müdafiə halını alıb ona hücum etdim. Şəri baxımdan bu müdafiənin hökmü nədir?
Hücum edən əsgər sizin və övladlarınızın canına və yaxud malınıza qəsd etmək istəyirdisə, hər vasitə ilə müdafiə olunmaq caiz olmuşdur və onun qanı hədərdir.
Xüms borcu da olan borclu meyit
Dünyadan getmiş şəxsin borcu varsa və xüms də borcludursa, qoyduğu irs isə hər ikisini ödəmək üçün kifayət etmirsə, varisi hansına üstünlük verməlidir?
Xümsü verilməmiş mal mövcuddursa, onun xümsünü verməyi önə çəkməlidirlər. O mal mövcud deyilsə, ehtiyat budur ki, malını hər iki borc sahibi arasında bölsünlər.
İtmiş əşyanın tərifinin mənası
Hansı hallarda tapılan əşyaların sahiblərini tapmaq üçün səy göstərilməlidir? Hansı hallarda elan etmək lazım deyil? İndiki zamanda hansı şəkildə elan olunmalıdır?
Mal sahibini elan etmək yolu ilə tapmaq mümkün olan yerlərdə elan etmək lazımdır. Bizim zamanımızda elan etmək məscidlərdə deməkdən, camaat çox olan mərkəzlərdə və itən əşyanı tapdıqları yerdə, habelə qəzetlərdə və buna oxşar informasiya vasitələrində elan etməkdən ibarətdir.
Yenidən istixarə açmaq
Evlənmə məsələsində təkrar istixarə etmək caizdirmi? Hansı metodla?
Heç bir məsələdə təkrar istixarə etmək düz deyil, yalnız bu halda düz olar ki, bir müddət keçsin və ya istixarənin şəraiti dəyişsin.
Qətli iddia edənlərin bilmədən and içməsi
Bir sinifdə təhsil alan 12 yaşlı iki oğlan uşağı məktəb saatı çatmazdan öncə çaya tərəf getmiş və onlardan bir çayda batmışdır. Suda batan uşağın qəyyumları iddia edirlər ki, yoldaşı onu çaya itələmiş və o, çaya düşüb suda batmışdır. Lakin ittiham olunan şəxs hadisəni inkar edir. Bu barədə heç bir bəyyinə (sübut) də yoxdur. Hətta onun yaşıdları olan uşaqlar arasında da hadisədən xəbəri olan yoxdur. Yuxarıda deyilənləri nəzərə almaqla, sual budur ki, iş and içməyə gəlib çıxarsa, kim and içməlidir? Bu məsələnin həlli üçün başqa bir yol varmı?
Sualda qeyd olunduğu kimi, hadisənin şahidi yoxdur. Qəsamənin andlarında yəqin lazımi şərtdir. İddia edən şəxsin və ya şəxslərin and içməsinin məsələdə heç bir təsiri yoxdur. Cinayəti sübut etmək üçün heç bir dəlil-sübut olmadığından, ittiham olunan şəxs bəraət alır və ehtiyat budur ki, uşaq and içsin.
Saqqalını qırxan şəxsin qeybətini etmək
Bir müddət öncə cənab ustadın verdiyi hökmlərdə “saqqalını qırxan adamın dalınca (saqqalı qırxmaq barəsində) qeybət etməyin şəri baxımdan caiz olmamağı” – məsələsi barəsində maraqlandıq. Məsələnin məzmunu belə idi ki, bəzi alim və müctəhidlər saqqalı qırxmağı haram bilmədiklərinə görə saqqalını qırxan adamın bu əməllə bağlı qeybətini etmək caiz deyil. Buyurun ki, üləmalardan hansı biri bu işi caiz bilir?
İndi həyatda olmayan keçmiş müctəhidlərdən bəzisi və hal-hazırda sağ olan müctəhidlərdən bəzisi bunun haram olmasına hökm verməmişlər. Sözü gedən bu şəxs, onlardan birinin müqəllidi ola bilər.
İcma heyəti tərəfindən məscidin təmiri
Məscidin üməna (əmanətdar şəxslər) heyəti-məscidin təmiri və sair işlər üçün mütəvəllinin icazəsi olmadan tədbir görə bilərmi?
Ehtiyat budur ki, mütəvəllidən icazə alınsın. Lakin mütəvəlli məscidin mənafeyinə qarşı müxalif mövqe tutarsa və ya laqeyd olarsa, şəri hakimdən icazə alın.
Qəsamənin əleyhinə iqrar
1268. Bir şəxs "qəsamə" * mərasimində qisasa məhkum olunmuşdur. İcra mərhələsində (qəti hökm çıxarılandan sonra) məhkum olunmuş şəxsin oğlu zərərçəkənin qəsdən öldürüldüyünü iqrar edir. Belə olduqda vəzifə nədir?
Bu məsələni bir neçə şəkildə təsəvvür etmək olar:1) Bu şəxsin (iddia edənin) özü qəsamənin bir hissəsidir və bu halda sonrakı iqrara əsasən əməl etmək (ölçü götürmək) olmaz. Bu iqrar yalnız iddia edən şəxs özünü təkzib edəndən sonra qəbul oluna bilər. 2) Onun özü qəsamənin hissəsi deyil və onun şəxsən andını qəbul etmək lazım deyil. İddia qəti olsa belə, özünü təkzib etməsə onun iqrarına etina etmək olmaz. 3) Onun iddiası gümana əsaslanır. Bu halda qəsamənin tələbinə əməl etməklə iqrarın tələbinə əməl etmək arasında ixtiyar sahibidir. Lakin hüquqi məsələlərdə güman əsasında olan iddianı qəbul etmək olmaz. Nəticə budur ki, özünü təkzib etməsə, iqrara əməl edə bilməz. * Hal şahidlərinin məhkəmədə xüsusi şərtlərlə and içmələri
Nəzirin xərcləndiyi yerdə şəkk
Bir şəxs nəzir etmişdir və nəzirin miqdarını bilir. Lakin nəzirin xərclənmə məkanı barəsində üç məkan; Həzrət Riza (əleyhis-səlam)-ın hərəmi, Həzrət Məsumə (əleyhas-səlam)-ın hərəmi və ya Həzrət Əbdul-əzim (əleyhis-səlam)-ın hərəmi arasında tərəddüd edir. Bu şəxsin vəzifəsi nədir?
Əgər nəzirin məbləği cüzidirsə, ehtiyat budur ki, hər üç məkanda o miqdarı xərcləsin. Amma nəzirin miqdarı böyükdürsə, püşk atıb ona uyğun olaraq əməl edə bilər.
Hücum edəni qətlə yetirməyin şəriət hökmü
İnsana hücum edən bir adamı və yaxud evə oğurluğa girən oğrunu öldürmək olarmı?
Əgər onu öldürməkdən başqa bir yol olmasa, bu iş caizdir və onun qanı hədərdir (qisası yoxdur).
