Naməhrəmlə söhbət etmək
Naməhrəm qadınla bütün hallarda söhbət etmək caizdirmi?
Adi şəkildə olsa, maneəsi yoxdur.
Vəsiyyət olunmuş şəxsin malının satılması
Bir şəxs əmlakının bir hissəsini bir nəfərə vəsiyyət etmişdir. Lakin ölənin ata tərəfdən babası (atasının atası) o əmlakı şəri icazə olmadan satmışdır. Bu hadisədən bir müddət keçmişdir və indi onun dəyəri azalmışdır. Bu məsələnin şəri hökmünü bəyan edin.
Əgər vəsiyyət müəyyən (konkret) bir mal barəsində imişsə və üçdə birdən artıq deyildisə, onun hamısı bütövlükdə vəsiyyət olunmuş şəxsin malıdır. Bu mal satılmışdırsa, onun qiymətinin hamısını ala bilər. Onun qiymətinin azaldığı və babasının onu şəri icazə olmadan satdığı təqdirdə isə, ehtiyat olaraq qiymətlər arasındakı fərqi ona ödəməlidir.
Diyənin hüquqi mahiyyəti
Diyənin hüquqi mahiyyəti nədən ibarətdir? Diyə şəriətdə zərərçəkən şəxsə dəyən ziyanı ödəmək və ya canini cəzalandırmaq deməkdir? Dəyən xəsarət diyənin miqdarından artıq olarsa, onu cinayətkardan tələb etmək olarmı?
Diyə dəymiş maddi ziyanı bərpa etmək mənası daşıyır. Dəymiş ziyanı ödəyərkən müalicə üçün diyənin məbləğindən artıq xərcləməli olsa, yuxarıda deyildiyi kimi, ehtiyat vacib budur ki, cinayətkar şəxs əlavə xərci ödəsin. (Zərəri ödəmək üçün minimum məbləğdən artıq ödəməməlidir.)
Namazdan sonra üç tərəfə salam vermək
Namaz qılanların namazdan sonra dedikləri üç salamın xüsusi bir nəssi (Qurandan və hədislərdən olan bir sübutu, dəlili) varmı?
Üç tərəfə deyilən üç salamın xas bir dəlili yoxdur. Lakin “mütləq ziyarət əmri” niyyəti ilə maneəsi yoxdur.
Diyə ödənməmişdən cinayətkarın ölümü
Bir şəxs qəza hadisəsində digər şəxsi öldürmüşdür. Məhkəmə qatilin diyə ödəməsi barədə qərar çıxarmışdır. Lakin qatil diyəni ödəməzdən öncə dünyasını dəyişmişdir. Sual budur ki, bu diyəni ödəmək onun varislərinə vacibdirmi?
Diyə sair borclar kimidir və onu vəfat edən şəxsin malının əslindən (üçdə biri çıxılmazdan və vərəsələr arasında bölünməzdən öncə) ödəmək vacibdir.
Bakirə və qeyri-bakirənin mehriyyəsinin hökmü
Düxulun kamil mehriyəyə və düxul etməməyin mehriyənin yarısına səbəb olması məsələsində bakirə qızla digər qadınlar arasında fərq varmı?
Bakirə ilə qeyri-bakirə arasında heç bir fərq yoxdur.
Qiymətini qeyd etməklə mehriyyənin təyin olunması
Mənim qardaşım on il bundan öncə (1364-cü ildə) evlənib və mehriyə ilə əlaqədar əqdnamədə belə qeyd olunmuşdur: “Bir cild Kəlamullahi-məcid (Quran), 5000 rial hədiyyə etməklə, habelə əlavə olunur, 4000 rial dəyərində 110 kq xörək duzu, 1000 rial dəyərində 100 qram xalis yaşıl ipək, hal-hazırda 900 000 rial dəyərində olan 225 qram keyfiyyətli və tədavüldə olan adi qızıl və hal-hazırda 24 500 000 rial dəyərində olan 700 ədəd “Bahari Azadi” qızıl sikkəsi ki, bütövlükdə 25 410 000 rial edir.” Gördüyünüz kimi, yuxarıdakı mehriyə bütövlükdə pula çevrilmişdir və əqd oxunan zaman ərin də niyyəti və məqsədi qeyd olunan eyni məbləğdir ki, kəbin kəsən şəxs tərəfindən qiraət olunmuş və tərəflər arasında razılaşma və imza olunmuşdur. Hal-hazırda qadın öz mehriyəsini günün qiyməti ilə tələb edir, haqq qadının tərəfindədir, yoxsa kişinin?
Əgər əqd siğəsi icra olunan zaman ibarələr həmin şəkildə oxunmuşdursa və qeyd olunanların hər birinin qiyməti müəyyən olunmuşdursa, həqiqi (real) mehriyə qeyd olunan məbləğdən ibarətdir. Lakin ərin məqsədinin qiymət, qadının isə məqsədinin qiymət yox, sikkə olması tam şəkildə sübut olunsa, sözü gedən mehriyə batil olur və mehrul-misl ödənməlidir.
Tibbi və texniki spirtin şəri hökmü
Kimya fakültəsində təhsil alan bir qrup tələbənin söylədiklərinə görə tibbi və texniki spirti təşkil edən maddələr eynidir. Yalnız texniki spirti içmək mümkün olmasın deyə, ona rəngli maddə əlavə edirlər. Bu fərz əsasında bu iki növ spirtin hökmlərini bəyan edin.
Texniki-tibbi spirt pakdır. Çünki rəngli maddəni nəzərə almasaq belə, onu içmək mümkün deyil və bir növ zəhər sayılır. Buna görə də "maye olan məst edicinin" dəlillərini ona aid etmək olmaz.
Naməhrəmlə təklikdə olmaq
Harama batmayacağına əmin olsa, naməhrəm qadınla xəlvətdə olmaq caizdirmi? Naməhrəm ilə xəlvətdə olmağın hüdudları nə qədərdir?
Əgər adətən heç kəsin gedib gəlmədiyi bir məkandadırlarsa, “naməhrəm qadınla xəlvət yerdə olmaq” sayılır. Naməhrəm qadınla xəlvətdə olmaq, hətta günaha düşməyəcəklərini düşünsələr belə, işkallıdır
Kişilər üçün mənini ayırd etməyin şərtləri
Həzrət İmamın (quddisə sirruhuş-şərif) risaləsində oxudum ki, əgər insandan məni gəlsə, istər ixtiyarla olsun, istərsə ixtiyarsız; istər şəhvətlə olsun, istərsə şəhvətsiz, cünub (cənabətli) olur. Hal-hazırda mən əsgərəm. Xidmət etdiyimiz hərbi hissədəki tualetlər çox qaranlıqdır. Bir müddət olar ki, bövl vaxtı və ya bövldən sonra məndən ixtiyarsız məni çıxır. (Bu barədə əminəm). Həzrət İmamın (rizvanullah taala ələyh) fitvasına görə mən cünub (cənabətli) oluram. Problem burasındadır ki, gecələr bövlü dəqiq görmək olmur. Əgər məndən məni gəlməsinə şəkk etsəm, qüsl almalıyam ya yox? Əlavə etməliyəm ki, burada hamamların qızdırıcı cihazı yoxdur. (Çünki yalnız gecələr hamama gedə bilərik.) İndi də qışdır. Gecə su soyuq olur. Bir neçə dəfə hamama getdim, böyrəklərimə soyuq dəydi. Hamama getmək də bir qədər zəhmətlidir. Xahiş edirəm yazasınız ki, mən nə etməliyəm? Sözü gedən hallarda cünub (cənabətli) sayılırammı?
Mənini tanımaq üçün əlamətlər var. Onları öyrənmək üçün "Tozihul-məsail"- imizin 361-ci məsələsinə müraciət edin. Yeri gəlmişkən, insandan rütubət çıxarsa və bunun məni və ya başqa rütubət olduğunu bilməsə (yəni məzi, vəzi və vədinin hər üçü pakdır, qüslü yoxdur və dəstəmazı da batil etmir,) bu halda əgər sıçrayış və şəhvətlə olsa (yəni ləzzət almaq və xoşallanmaq) o rütubət məni hökmündədir. Amma bövldən sonra gələn yapışqan rütubət məni deyil. Hər yerdə şəkkiniz olsa qüsl almaq vacib deyil. Hər vaxt məni gəlməsinə yəqin əldə etdinizsə, isti su olmadığına görə və ya digər səbəblərdən qüsl ala bilməsəniz, qüsl yerinə təyəmmüm alın. Bədəninizi paklayın. Pak paltarlarla namazınızı qılın. Bunun müddəti çox olsa belə, sizin üçün işkalı yoxdur.
Başqa uşaq tərəfindən kor edilən uşağın diyəsi
Təxminən dörd il bundan qabaq mənim Mehdi adında oğlum (o zaman onun üç yaşı var idi) anası ilə birlikdə qonaqlığa dəvət olunmuşdu. Qonaqlıqda meyvə yeyilən zaman Mehdi – anasının və başqalarının dediklərinə əsasən – əlindəki bıçağı tullayır. Bıçaq oynamaqda olan digər uşağın bir gözünə dəyib kor edir. Mübarək nəzərinizə çatdırıram ki, böyüklərin bu işdə əsla müdaxilələri olmamışdır. Uşaqlar isə bir-birləri ilə oynayırmışlar. Digər tərəfdən, zərərçəkən uşaq bacımın uşağıdır. Hadisədən üç il keçəndən sonra bacım bizim əleyhimizə şikayət etmişdir. Mənim maddi imkan baxımından bir yığın borclardan savayı heç nəyim yoxdur. Maddi vəziyyətimi nəzərə almaqla diyənin kim tərəfindən ödənilməli olduğunu deyin.
Diyə mütləq ödənilməlidir, lakin sizin öhdənizdə deyil. Ata tərəfindən olan kişi qohumlarınızın öhdəsindədir və onlar arasında bölünməlidir. Onların hər biri imkanları çatan miqdarda onun bir hissəsini ödəməlidirlər.
Diyənin bölünmə üsulu
Bir şəxs başqasının arvadını qətlə yetirərsə və bu qadının da ərindən başqa varisi yoxdursa, qadının əri həyat yoldaşı ilə evlənərkən xərclədiyi vəsaiti qatildən tələb edə bilərmi? Yas mərasimi təşkil etmək və ehsan verməyin şəriət baxımından vacib olmadığını nəzərə alsaq, belə xərcləri də qatildən tələb edə bilərmi?
Təkcə diyə səhmini ala bilər və yuxarıda deyilən xərcləri tələb etməyə haqqı yoxdur.
Mehriyyənin bağışlanması
Əgər qızın atası kürəkəndən aldığı həmin pulu qızının mehriyəsi qərar versə, bu mənada ki, qız bu məbləği mehriyə olaraq tam şəkildə ərindən alsın, istədiyi qədər özü üçün cehiz alsın və artıq qalanı öz ata, ana və ya qardaşına bağışlasın, bu, onlara halaldırmı?
Əgər qız mehriyəni və şirbahanı ərindən mehriyə adı ilə alsa, onun bir qismini cehiz almağa sərf etsə və artıq qalanı hər bir kəsə versə, caizdir.
Yaxınlıq olmadan hamilə olan naməhrəm qadın
Bir kişi naməhrəm bir qadınla bədənlərini bir-birinə sürtsələr, məni gəlsə və duxul baş vermədən qadın hamilə olsa, uşağın və doğuşla aradan gedən bakirəliyin hökmü nədir?
Əgər məni gəlməyəcəyinə əmin idisə, onların uşaqlarının vələdüş-şübhə qəbilindən olması ehtimalı uzaq deyil. Lakin məni gələcəyinə ehtimal verirdisə, məsələ işkalsız deyil. Mehrul-misl barəsində isə, qadın öz meyl və razılığı ilə buna razı olmuşdursa və bu işin baş verəcəyini də ehtimal verirdisə, mehrul-misli yoxdur. Əgər ehtimal vermirdisə və sürtməkdən əlavə bir şeyə razı olmamışdırsa, mehrul-misl vermək ehtiyat vacibdir. - Əqd oxunmadan, sadəcə razılıq əsasında olan və ya əqd oxunmadan yazılı baş verən.
Mehriyyənin tələb olunan zaman və ya imkan daxilində ödənilməsi
Kişi və qadın, yaxud onların başçı və böyükləri aralarına müqavilə qoyur və mehriyəni təyin edirlər. Sonra mehriyədən iki yüz min tümənini nağd olaraq verilir. Yerdə qalanı isə kişinin öhdəsində qalır və ürf (camaat) tərəfindən belə başa düşülür ki, toy mərasimindən sonra zövcə bunu tələb edə bilər, əri də imkan daxilində ödəməlidir. Necə ki, keçmiş alimlərdə nikahnamələrdə belə qeyd edirdilər: فلها المطالبه بشرط التمکین و له الاداء عند القدره و الامکانLakin indiki zamanda rəsmi nikah dəftərxanaları sözü gedən meyarı nəzərdə tutmadan, yazırlar ki, kişi, mehriyə tələb olunan zaman onu ödəməlidir. Buna əsasən, onların arasında ixtilaf yarananda qadın deyir ki, əri mehriyəni nağd ödəməyincə, təslim olmayacaqdır, üstəlik onun nəfəqəsini də verməlidir. Qadının buna haqqı varmı?
“Mehriyə tələb olunan zaman ödəməlidir”, – deyə şərt olunarsa, qadının mehriyəni tələb etməyə haqqı var. Əgər təslim olmamaqda mehriyənin verilməməyinə istinad olunarsa, nəfəqə də almağa haqqı var. Əgər “ərin imkan daxilində ödəyəcəyi” şərt edilsə və ya ürf və adət baxımından bunu sübut edən dəlillər mövcud olsa, ərin imkanı olmadığı təqdirdə qadının bunu tələb etməyə haqq yoxdur. Belə olan halda təslim olmasa, nəfəqə almağa haqqı yoxdur.
