Diyə növünün təyini
Cinayətkar diyəni ödəyərkən, onun növünü müəyyən etmək diyə verənin öhdəsinədir, yoxsa diyə alanın?
Hökmün qisasa əsaslandığı hallarda diyənin növünü müəyyən etmək iki tərəfin razılığı ilə olmalıdır.
Pul sahibinin şərt olmadan uzun müddətli yatırımları
Pul sahiblərinin şərt qoymadan banklara uzun müddətli yatırımlar etmələrinin hökmü nədir?
Əgər şəri əqdlərə müvafiq şəkildə qoyularsa və ya pul sahibinin heç bir tələbi və umacağı olmadan bank öz tərəfindən hər hansı məbləği verərsə, eybi yoxdur. İkinci halın əlaməti budur ki, bankın ona heç nə vermədiyi təqdirdə heç nə tələb etməsin.
Yanğın nəticəsində bədənin dərisinin aradan getməsi
Bir şəxs digərinin üzərinə benzin töküb onu yandırmışdır. Habelə, onun bədəninin bəzi hissələrinə xəsarət yetirmişdir. Belə ki, bədəninin həmin hissələrinin dərisi çıxmışdır. Lakin sonradan yanıq yaraları sağalmışdır. Xahiş edirik ki, aşağıdakı suallara cavab verəsiniz:1) Sözü gedən cinayətə diyə düşür, yoxsa ərş (sağlamla eyiblinin qiymət fərqi)?2) Diyə düşürsə, onun miqdarı nə qədərdir?3) Diyə (və ya ərş) düşdüyü təqdirdə, dəyən zərərləri sağaltmaq və nöqsanları bərpa etmək istiqamətində aparılan müalicə və cərrahiyyə əməliyyatı üçün lazım olan xərcləri kim ödəməlidir?
Sözü gedən cinayətə diyə düşmür, ərş düşür. Ehtiyat vacib odur ki, cinayəti törətmiş şəxs ərşin məbləğindən artıq olan müalicə xərclərini də ödəsin.
Azyaşlının qəyyumunun diyə ilə bağlı hüququ
Azyaşlı uşağın qəhri (qeyri-ixtiyari) qəyyumunun səlahiyyətləri mal-əmlak çərçivəsindədir, yoxsa ümumidir (qeydsiz-şərtsizdir)? Başqa sözlə desək, qəhri qəyyum can və üzv qisası haqqında öz qəyyumluq səlahiyyətindən istifadə edərək qatil və ya canini bağışlaya bilərmi? Yoxsa azyaşlı uşağın məsləhəti diyənin alınmasını tələb edir və qəyyumun onu almadan əvf etməyə haqqı yoxdur? Əgər can və üzv diyəsini almaq uşağın məsləhətinə müvafiqdirsə, qəyyum onu canidən alarkən öz hüquqlarından istifadə etməklə uşağın əmlak səhmini hətta öz mənafeyinə sərf edə bilərmi?
Uşağın qəyyumunun səlahiyyətləri diyə və bu kimi hallara şamil olur. Amma uşağın məsləhətinə zidd olaraq diyə və sairi bağışlamağa, habelə ondan öz xeyrinə istifadə etməyə haqqı yoxdur.
Həyat yoldaşına qeyri-qanuni əlaqədə olması barədə böhtan atmaq
Əgər bir kişi öz arvadına, (başqa bir kişi ilə) qeyri-qanuni əlaqədə olması barədə böhtan atarsa və öz iddiasını ədalətli və səlahiyyətli məhkəmədə sübuta yetirə bilməzsə:1) Öz arvadı ilə yenidən həyatına davam etmək bu kişiyə caizdirmi?2) Qadının öz əri ilə yaşamağına davam etməsi, şəri baxımdan vacibdirmi?3) Belə bir şəraitdə qadın ona talaq verilməsini tələb edə və mehriyə, cehiz və digər əmlakı daxil olmaqla öz haqq-hüququna çata bilərmi?
1) Əgər bu əlaqəni gördüyünü iddia etməsə, heç bir təntənə olmadan onunla həyatına davam edə bilər. Lakin ona atdığı bu böhtana görə qadın, şəriət hakimindən həddi-qəzf (yersiz iddiaya görə cəza) icra etməsini istəyə bilər (onun həddi, yəni cəzası 80 şallaqdır). Yaxud da onu bağışlaya bilər. 2) Bəli, əri ilə yaşamağına davam etməsi lazımdır. 3) Əgər əri talaq verməyə razı olsa, eybi yoxdur.
Cinsiyyəti aydın olmayan rüşeym
Ana bətnində olan uşaq (rüşeym) salınmışdır. Amma uşağın oğlan və ya qız olması məlum deyil. Onun diyəsi nə qədərdir?
Uşaq kamil olmuş, amma hələ ona ruh verilməmişdirsə, diyəsi 100 dinardır. Cinsiyyətinin qız və ya oğlan olmasının fərqi yoxdur. Ruh verildiyi təqdirdə isə oğlan uşağı üçün 1000 dinar, qız uşağı üçün 500 dinar və (cinsiyyəti) şübhəli olan hallarda isə 750 dinar verilməlidir.
Cinayətkar bir neçə nəfərdən biridir
Bir neçə nəfər bir şəxsi atəşə tutmuş və həmin şəxs aldığı bir və ya bir neçə güllə yarasından dünyasını dəyişmişdir. Atəş açan şəxslərin hansının gülləsinin ona dəydiyi dəqiq məlum olmasa da, onun bu neçə nəfərdən birinin gülləsi olduğu dəqiq məlumdur. Hadisənin hökmü necə olacaqdır?
Əgər həmin şəxsin onların birinin vasitəsilə qətlə yetirildiyi sübuta yetsə və heç bir yolla qatili təyin etmək mümkün olmasa, diyə onların hamısının arasında bölünməlidir.
Diyə növünün cinayətkar tərəfindən dəyişdirilməsi
Şəriətə və qanuna əsasən diyənin ödənməsi caninin öhdəsinədir və diyənin növünün təyini də onun ixtiyarındadır. Bunları nəzərə alsaq, diyənin növünü təyin edərkən caninin diyə növlərinin qiyməti barəsində kifayət qədər məlumatı olmasa, yaxud düzgün şəkildə ona izah olunmasa, habelə məlumatsızlıq üzündən inək və ya qoyunu seçsə, seçimdən və hökm çıxarılandan sonra, ödəniş müddəti sona çatmazdan, habelə, onun icrasına başlanmazdan öncə “qoyun növündən olan diyəni ödəməyə qadir deyiləm, lakin dəvə növündən olan diyəni ödəyə bilərəm” deyə bildirsə, onun diyəni dəyişmək hüququ varmı? Məlumatı olduğu şəkildə diyə növünün dəyişdirilməsinin hökmü nədir?
Maneəsi yoxdur. Hər bir halda onu dəyişə bilər.
Zərurət hallarında sperma çıxarmaq
Məninin bədəndə qalmasının insan orqanizminə ziyanı olacağı təqdirdə istimna etməklə onu çıxarmağın hökmü nədir?
Adətən, belə hallarda məni yuxuda ikən xaric olur və başqa bir işə də ehtiyac yoxdur.
Küfr ölkələrindən sığınacaq almaq
Öz ölkəsində iş tapmadığına görə küfr ölkələrindən sığınacaq istəmək caizdirmi?
Əgər zərurət bunu tələb edərsə və onların haram adət-ənənələrinin təsiri altına düşməzsə, eybi yoxdur.
Küfr ölkələrində işləmək
Müsəlman bir şəxsin küfr və fəsad ölkələrinə mühacirət edib orada işləməsi, öz ixtisasını və fənnini kafirlərin ixtiyarında qoyması caizdirmi?
Müsəlmanların düşünən beyinləri və mütəxəssis insanları İslam ölkələrinə xidmət etməlidirlər. Lakin zəruri hallarda, kafirlərin güclənməsinə və müsəlmanların zəifləməsinə səbəb olmamaq, onların haram adət-ənənələrinin təsiri altına düşməmək şərtilə, bunun eybi yoxdur. Əgər öz sözləri və əməlləri ilə o məntəqələrdə İslam təbliğatçısı ola bilsələr, yaxşı bir iş görmüş olarlar.
Qeyri-müsəlman ölkələri vətən seçmək
Müsəlmanların qeyri-islam ölkələrini özlərinə vətən seçmələri caizdirmi? Bu, “təərrub bədəl-hicrə” (İslamdan küfrə qayıtmaq) deyildirmi?
Əgər küfr və fəsaddan amandadırlarsa, eybi yoxdur. Xüsusilə də tədricən öz sözləri və əməlləri ilə orada İslam təbliğatçısı ola bilsələr, bu iş “təərrub bədəl-hicrə”– nin nümunələrindən deyil.
Yaxınlıq olmadan hamilə olan naməhrəm qadın
Bir kişi naməhrəm bir qadınla bədənlərini bir-birinə sürtsələr, məni gəlsə və duxul baş vermədən qadın hamilə olsa, uşağın və doğuşla aradan gedən bakirəliyin hökmü nədir?
Əgər məni gəlməyəcəyinə əmin idisə, onların uşaqlarının vələdüş-şübhə qəbilindən olması ehtimalı uzaq deyil. Lakin məni gələcəyinə ehtimal verirdisə, məsələ işkalsız deyil. Mehrul-misl barəsində isə, qadın öz meyl və razılığı ilə buna razı olmuşdursa və bu işin baş verəcəyini də ehtimal verirdisə, mehrul-misli yoxdur. Əgər ehtimal vermirdisə və sürtməkdən əlavə bir şeyə razı olmamışdırsa, mehrul-misl vermək ehtiyat vacibdir. - Əqd oxunmadan, sadəcə razılıq əsasında olan və ya əqd oxunmadan yazılı baş verən.
İsrailə turist səfərlərinin təşkil edilməsi
Turizm və səyahət agentliklərinin İsrailə turizm səfərləri təşkil etməsi caizdirmi?
Belə səyahət səfərlərinin təşkil olunması İslam düşmənlərinin güclənməsinə, müsəlmanların zəifləməsinə səbəb olur və bu iş heç bir müsəlmana caiz deyil.
Küfr ölkələrinə mühacirətlə bağlı ərlə arvadın ixtilafı
Qadın öz ərinin kafir ölkələrə getməklə bağlı sözünə baxmaya bilərmi?
Əgər ora getmək dininə, etiqadına və əxlaqına ziyan vuracaqsa, onun sözünə baxmamaq (onunla müxalifət etmək) caizdir.
