بقاء ريشه زراعت بعد از مدت مزارعه
اگر بعد از جمعکردن حاصل و تمام شدن مدّت مزارعه، ريشه زراعت در زمين بماند و سال بعد دومرتبه حاصل دهد، تکلیف چیست؟
چنانچه صاحب زمين و زارع از آن صرفنظر نكرده باشند حاصل سال دوم مطابق سال اوّل بايد تقسيم شود.
اجبار زارعان به عقد قراردادهایی بهمنظور سلب حق ارتفاع از آنان
همانگونه كه مستحضريد بر اساس مادّه يك قانون توزيع عادلانه آب مصوّب 16/12/1361 مجلس شوراى اسلامى، آبهای جارى در رودها از مشتركات بوده و در اختيار حكومت اسلامى است. با توجّه به مادّه مذكور به سؤال زير پاسخ دهيد:زارعين در طول دو سه نسل بر روی زمين كشاورزى زراعت میکنند. عملاً ازنظر عرفى داراى حق ارتفاق (حقّ نسق و حقّابه) هستند. مالك از مدّتى قبل (حدود 30 سال) براى سلب اين حق از زارعان، آنها را مجبور به عقد قراردادهاى كوتاه مدّت (6 ساله) كرده است. زارعان بدون آنکه بدانند اين قرارداد مكتوب، چه عواقبى دارد آن را امضا کردهاند. حال مالك ادّعا میکند بعد از پايان قرارداد، آنها هیچگونه حقّى (حق نسق وحقّابه) ندارند. لطفاً بفرماييد: آيا با اين حيله حقّ زارعان از بين میرود؟
هرگاه زارعان در آنجا عرفاً داراى چنان حقّى باشند با اینگونه قراردادها نمیتوان حقّ آنها را سلب كرد؛ مگر اینکه در قرارداد نسبت به سلب چنان حقوقى تصريح شود.
سهم و حق زارعین ازملک مورد زراعت
قريب به سى سال قرارداد مزارعهای به شرح ذيل بين مالكين و زارعين مورداجرا است:الف زمين و آب و چاه و موتور و كود و سمپاشى و بذر و ساير هزینههای جانبى كلاً با مالكين.ب نيروى كار و شخم و كاشت و داشت با زارعين.ج هزينه برداشت بالاشتراك بين زارعين و مالكين بهتناسب يك سهم براى زارعين و دو سهم براى مالكين.د هزینههای مازاد داشت بهصورت مشترك و مساوى بين مالكين و زارعين.هـ محصول به سه سهم يك سهم براى زارعين و دو سهم براى مالكين، تقسيم میگردد، كه تاکنون اختلافى نداشتهاند.سؤال اين است كه: آيا زارعين بعد از سى سال عمل به اين قرارداد، در صورت فسخ، ازملک مورد زراعت سهم يا حقّى پيدا میکنند؟ اگر حقّى دارند به چه ميزان هست؟
اين مطلب تابع عرف محل است. اگر در عرف محل حقّى براى زارعين قائل هستند بايد مطابق آن عمل شود و اگر حقّى قائل نيستند حقّى ندارند.
مزارعه دادن زمینی که بهصورت مزارعه در اختیار کشاورز است
زمینهای کشاورزى از قدیم الایّام بهطور مزارعه در اختیار زارعین بوده و زارع هرساله مبلغى به مالک میپرداخته است. آیا زارع میتواند این زمین را به مبلغى بیشتر به دیگران جهت زراعت یکساله اجاره دهد؟
اگر صاحب زمین با مستأجر شرط مباشرت نکرده باشد، اجاره دادن آن اشکالى ندارد، ولو به زیادتر ازآنچه که اجاره داده است; ولى احتیاط واجب آن است که کارى روى زمین انجام داده باشد، یا وسیلهای بر آن اضافه کند.
حق کشاورز نسبت به زمینی که مدت طولانی روی آن کارکرده
کشاورزى هستم که حدود چهل سال است بهصورت ارباب و رعیتی روى زمین مالک، کشاورزى نمودهام; اکنون مالک قصد گرفتن زمین را از اینجانب دارد. آیا حقیر بهعنوان زارعى که حدود چهل سال روى زمین او کارکرده و زمین او را حفظ کرده و هرسال مبلغى را بهعنوان حقّ ارباب به او پرداختنمودهام، حقّى دارم؟
اگر قراردادى با او در این مورد داشته باشید، حقدارید. همچنین اگر در عرف و عادت محل این باشد که براى اینگونه کارگران حقّ خاصی قائل میشوند و طرفین با علم و آگاهى بر این مسئله اقدام نمودهاند، حق براى شما ثابت میشود (مطابق آنچه معمول محل است) در غیر این صورت حقّى ندارید; هرچند مستحب است مالک زمین، ملاحظه حال شمارا بنماید.
تکلیف زمینی که نَسَق آن را به اسم کشاورز ثبت کردهاند
قبل از انقلاب اسلامى زمین مالک در دست کشاورز بوده و آن را کشت میکرده است، از طرف حکومت آن زمان نَسَق زمین را به اسم آن کشاورز ثبت کردهاند، آیا این نَسَق بندى حقّى براى کشاورز ایجاد میکند که بعدازآن قابل نقل باشد؟
چنانچه حقّ نسق در حال حیات براى زارع و بعد از ممات براى فرزندان او جزء عرف محل باشد، از قبیل شرط ضمن العقد در قراردادهاى مزارعه با زارعین محسوب میشود و این حق براى او و فرزندانش شرعى خواهد بود.
قطع درختانی که بهشرط شراکت در زمین باغ در آن کاشته شده
دو نفر زمینى را معامله میکنند به این عنوان که مالک، زمین خود را به دیگرى واگذار میکند براى درختکارى و دیگرى هم درخت میکارد قرارشان بر این بود که بعد از بزرگ شدن درختان، زمین را با درختان نصف کنند اما بعد از رحلت طرفین، ورثه درختها را قطع نمودهاند، بعد از مدّتى ورثه مالک زمین، برعلیه ورثه مالک درخت شکایت میکنند و میگویند این زمین مال ماست و بهزور زمین را از آنها گرفته است آیا این کار جایز است؟
اگر درختان قطع شود، مالکیت هرکدام نسبت به سهم خود از زمین باقى است و هرکسی درختها را قطع کرده ضامن است.
تلف شدن مال عاریه شده
اگر مالی را که عاریه گرفتهشده از بین برود در این صورت آیا عاریه گیرنده ضامن است؟
هرگاه کسی چيزى را به عاريه بگیرد و آن چیز تلف شود عاریه گیرنده ضامن نيست، مگر اينكه: در حفظ آن كوتاهى كرده باشد. عاريه دهنده شرط ضمان كرده باشد چيزى را كه عاريه كرده طلا و نقره يا زینتآلات ساختهشده از آنها باشد،بنابراین در اين سه صورت اگر تلف شود، ضامن است و بايد عوض آن را بدهد.
تلف شدن مال عاریهای
اگر مالی را عاریه گرفت اما تلف شد بعدازآن که مالک ادعا کرد شرط ضمان کرده است، آیا میتوان این ادعا را از او پذیرفت؟
مالک باید با دلایل معتبر ضمان را ثابت کند
افراطوتفریط در مال عاریهای
اگر مال عاریه دادهشده تلف شود و مالک ادعا نماید که عاریه گیرنده افراطوتفریط نموده است ولی عاریه گیرنده خلاف آن را ادعا نمود، حرف کدام مقدمتر است؟
در ادعای تلف عین عاریه گرفتهشده و ادعای عدم تفریط و تعدی قول عاریه گیرنده مقدم است با یمین او و عدم بینه از عاریه دهنده مگر در عاریه طلا و نقره.
عاریه دادن مال غیر
آیا مال غصبی یا مالی که منفعت آن برای دیگری است را میتوان عاریه داد؟
عاريه دادن چيز غصبى و چيزى كه مال انسان است ولى منفعت آن به ديگرى واگذارشده صحيح نيست، مگر اينكه صاحب حق راضى شود و اجازه دهد.
عاریه دادن مال اجارهای
آیا مستأجر میتواند چیزی را که اجاره کرده عاریه بدهد؟
چيزى را كه منفعتش مال انسان است، مثلاً آن را اجاره كرده، مىتوان عاريه داد، بهشرط اینکه حقّ واگذارى به ديگرى داشته باشد.
تکلیف مال عاریهای در صورت فوت یا دیوانه شدن صاحبش
تکلیف مال عاریه دادهشده بعد از مرگ و یا دیوانه شدن عاریه دهنده چه میشود؟
هرگاه عاريه دهنده بميرد بايد چيزى را كه عاريه شده به ورثه او بدهند و اگر عاريه دهنده ديوانه شود بايد آن را به ولی او داد.
حکم سپرده گذاری به نیت شرکت در قرعه کشی و دریافت جایزه
سپرده گذاری به نیت شرکت در قرعه کشی و دریافت جایزه چه حکمی دارد؟
در بانک های اسلامی اشکالی ندارد و در بانک های غیر اسلامی در صورتی که از بانک های کشورهای محارب نباشد اشکالی ندارد.
