نگاه کردن پزشک زن به بدن بیمار مرد
آيا زنان میتوانند بدون قصد لذت بهمنظور آمپول زدن يا ديگر كارهاى پزشكى به بدن مرد نامحرم نگاه كنند؟
در صورت ضرورت و نبودن همجنس جايز است؛ هرچند ضرورت مربوط به فراگيرى علوم واجب و لازم باشد.
عمل جراحی با احتمال فوت بیمار
استخوان پاى شخصى شكسته است، چنانچه جرّاحى نكند تا پايان عمر زمینگیر شده و بايد درد و رنج را تحمّل كند و اگر عمل كند احتمال بهبودى داده میشود، بفرماييد:۱. با چند درصد احتمال بهبودى، تكليف وى اقدام براى عمل است؟۲. چنانچه عمل و شرايط بهگونهای است كه احتمال مرگ هم بعيد نباشد، بفرماييد با چند درصد احتمال مرگ وظيفه ترك عمل است؟
۱. اگر احتمال قابلملاحظهای براى بهبودى باشد، احتياط آن است كه كوتاهى نكند.۲. اگر احتمال مرگ زياد نباشد جايز است.
اصرار همراهان بیمار به عمل جراحی بیتأثیر
پزشكى يقين دارد كه عمل جرّاحى روى فلان بيمار تأثيرى در زنده ماندن او ندارد، بهطوریکه بيمار چه عمل شود و چه عمل نشود بيش از مدّت كوتاهى زنده نخواهد ماند. آيا بنا به اصرار همراهان بيمار يا مسئولين بيمارستان، میتواند اقدام به جرّاحى نمايد؟
درصورتیکه بيمار راضى باشد و اطّلاع كافى به او داده شود، مانعى ندارد.
انتخاب عمل جرّاحى يا ترك آن و فوت بیمار
بيمارى كه طبق تشخيص اطباى حاذق در صورت ترك عمل جرّاحى بهزودی خواهد مرد و در صورت اقدام به اين عمل بهاحتمالقوی زنده میماند، ولى تا پايان عمر دچار درد و رنج شديد و طاقتفرسا خواهد شد و هرچند احتمال مرگ در اين صورت نيز منتفى نيست، ولى درصورتیکه زنده بماند، دچار درد و رنج شديد و طاقتفرسا خواهد شد، تكليفش چيست؟
مخيّر است كه يكى از اين دو طرف را انتخاب كند.
عمل جراحی با احتمال فلج شدن بیمار
بيمارى كه به ناراحتیهای روانى شديدى دچار است، جهت معالجه به پزشك مراجعه مینماید. پزشك احتمال خوب شدن وى را منحصراً در عمل جرّاحى میداند، ولى در صورت عمل كردن احتمال میدهد حيات مغزى اين بيمار از بين رود و براى هميشه فلج شود، آيا در اين صورت طبيب میتواند دست به عمل جراحى بزند؟
اگر وضع بيمارى روانى او و همچنين در صد احتمال نجات با جرّاحى در حدّى است كه عقلا چنين اقدامى را معقول و منطقى میدانند شرعاً اشكالى ندارد. در ضمن بايد شخص نامبرده (اگر قدرت تشخيص دارد) يا ولی او (در صورت عدم قدرت تشخيص بيمار) با اين كار موافقت كند.
لزوم استفاده از داروی بیهوشی برای ختنه کردن
گاه به هنگام ختنه كردن در اتاق عمل، دستوپاى بيمار را میبندند، يا در مواجهه با فرياد شديد بچه او را میزنند، يا دهانش را میگیرند. درحالیکه با عمل بيهوشى بهراحتی میتوان آنها را ختنه نمود. در اين موارد چه بايد كرد؟
بايد از طريقى كه مشكلات آن كمتر استفاده كرد و اين منوط به تشخيص اهل خبره است.
بیان عوارض عمل جراحی برای بیمار
آيا پزشك معالج موظّف است عوارض يا ضايعات احتمالى ناشى از عمل جرّاحى را براى بيمار تشريح كند؟
درصورتیکه عوارض مهمی باشد بايد به بيمار بگويد، در غير اين صورت لازم نيست.
عدم رضایت بیمار به عمل جراحی ضروری
برخى از بيماران عاقل و بالغ، كه نيازمند عمل جرّاحى هستند، به علّت ترس يا هر دليل ديگرى درد و رنج را تحمّل نموده، ولى تن به عمل نمیدهند; همراهان بيمار نيز حاضر به اين كار نيستند. اين در حالى است كه پزشك میداند درصورتیکه عمل انجام نشود بيمار بهزودی خواهد مُرد، يا دچار عوارضى خواهد شد كه تا پايان عمر زمینگیر میشود. با اين فرض، آيا پزشك میتواند دست به عمل جرّاحى بزند؟ اگر عليرغم مخالفت بيمار، كسان وى چنين اجازهای دهند، تكليف طبيب چيست؟
درصورتیکه جرّاحى سبب طول عمر شود، مريض میتواند به خاطر عوارض ناخوشايند جرّاحى، از آن صرفنظر كند; ولى اگر بدون جرّاحى، بيمار در معرض مرگ باشد، طبيب يا كسان مريض مجازند اقدام به جرّاحى كنند، هرچند بيمار راضى نباشد.
جراحی که موجب تسریع مرگ بیمار شود
مطمئنيم كه یک بيمارى، بيمار را بهزودی خواهد كشت. از طرفى مىدانيم كه با یک عمل درمانى، مثل جرّاحى، ممكن است بيمار بهبودى نسبى و احتمالى پيدا كند، يا حتّى زودتر از موعد از دنيا برد، وظيفه ما در چنين حالتى چيست؟ اگر با اين كار به تسريع مرگ بيمار كمك كنيم، مديون نيستيم؟ اگر اقدام به درمان نكنيم مسئول نيستيم؟ با توجّه به اينكه گاهى نتيجه كار كاملاً نامشخص است.
اگر احتمال بهبودى، احتمال قابلتوجهی است بايد اقدام كرد (البتّه با جلب رضايت بيمار)؛ و اگر احتمال ضعيف است و احتمال خطر نيز وجود دارد اقدام نكنيد.
تجویز داروهای پرخطر برای درمان
در بعضى از بیماریها، مثل برخى عفونتهای نهچندان مهم، پزشك جهت تسريع بهبودى بيمار، يا اطمينان از اينكه داروى تجويزى وى بسيار قوى است و در مورد خيلى از عفونتها میتواند مؤثر باشد، يا به خاطر اينكه از هزينه درمان بيمار و مراجعات مكرّر وى بكاهد، اقدام به تجويز داروهايى میکند كه ضررهاى آن كاملاً شديد و به اثبات رسيده است و اين در حالى است كه شايد بتوان از طريق داروهاى ديگر، كه ضرر بسيار كمترى دارد، ولى ممكن است با عدم اطمينان كامل و هزينه زيادتر همراه باشد بيمار را معالجه نمود. با چنين فرضى، بهترين كار چيست؟ انتخاب راه سريع و پرخطر، يا راه کمخطر و احياناً دير اثر؟
انتخاب راه دو لازم است.
استفاده از روشهای درمانی پر عارضه
اگر بدانيم يا احتمال دهيم كه یک بيمار در اثر بيمارى خاصی (مثل برخى سرطانها) بهزودی خواهد مرد، آيا مجازيم فقط براى افزايش طول عمر وى هرچند به مدّت كوتاه، روشهای درمانى خطرناك و بسيار پر عارضه را، (مثل شیمیدرمانی كه گاه عوارض آن شديدتر از بيمارى اولیه است) براى وى تجويز كنيم؟
در فرض مسئله دليلى بر وجوب و جواز اینگونه درمانها نداريم. ولى اگر بيمار خودش با علم به اين عوارض راضى بشود مانعى ندارد.
تشخیص بیماری تنها با آزمایش
اگر فرصت و امكان آزمايش وجود داشته باشد، امّا به دلايل ديگر (همانند: عدم قدرت بيمار بر پرداخت هزینهها، نبودن امكانات موردنیاز، نداشتن وقت كافى از ناحيه بيمار و مانند آن) آزمایشهای لازم صورت نگيرد، در اين صورت وظيفه پزشك چيست؟
اگر بدون آزمايش تشخيص بيمارى ممكن نيست بايد به سراغ آن برود، (مگر اينكه وقت كافى موجود نباشد)؛ و اگر بيمارى طبق موازين تشخيص دادهشده و آزمايش براى اطمينان بيشتر است، وجوبى ندارد.
لزوم ارجاع بیمار به پزشک حاذقتر
درصورتیکه پزشك بيمارى را تشخيص ندهد، آيا با احتمال ضعيف میتواند دارو تجويز كند؟ درحالیکه با ارجاع به پزشك حاذقتر احتمال درمان بيشتر است و از هدر رفتن پول بيمار نيز جلوگيرى میگردد؟
در صورت عدمتشخیص، لازم است او را به ديگرى ارجاع دهد.
وظیفه پزشک در صورت عدمتشخیص بیماری
اگر پزشك براثر فراموشى انواع و علائم بیماریها ـ به خاطر گستردگى موضوع ـ بيمارى شخص را تشخيص ندهد، درنتیجه اصلاً دارويى تجويز نكند; درصورتیکه بيمارى تشديد و يا منجر به مرگ گردد، اين پزشك در چه حدّى مسئول است؟ (درصورتیکه امكان ارجاع به متخصّص باشد)
وظیفهاش آن است كه دخالت نكند و او را به فرد آگاهتری هدايت نمايد.
